Âkif Duruşlu Âsım

Âkif Duruşlu Âsım
Ali Haydar Haksal
İnsan Yayınları
 
Usta öykücü Ali Haydar Haksal’ın kaleme aldığı,
“Âkif Duruşlu Âsım” bir Mehmet Âkif incelemesi. Denemelerden oluşan kitapta yazar,
Âkif’in kişiliğinin ve şiirlerinin üzerinde durmaya çalışmış. Bize önce Âkif’in portresini çiziyor
ve sonra da Âkif’in kişiliğinde idealize ettiği kişiyi
yani ‘Âsım’ı sunuyor.
 
Haksal, kitabın girişinde Âkif’e ve onun dönemindeki şairlere bir atıfta bulunarak şöyle diyor: “Dönemindeki şairler, Milli Mücadele gibi önemli bir olayda çoğunlukla yer almadılar. Sadece şiirleri üzerine düşündüler. Kırk kadar şair, birer turist gibi Çanakkale Cephesi’ne savaş sonrası götürüldüler. Medeniyet ruhu taşımadıklarından ortaya bir şey koyamadılar. Onlar bu toprakların ve düşünce dünyasının sancısını çekmediler. Şiir birikimleri ve duyarlıkları yetersiz olduğundan geriye bir şey bırakamadılar; ama Mehmet Âkif bir şairdi, câmi ve meydanlarda da hatipti.” (s.27)
 
Kitaptan şunları öğreniyoruz ki Mehmet Âkif’in yazmak istediği daha çok sayıda eser vardı. Ölüm döşeğinde iken bile Veda Haccı’nın, Endülüs’ün, Malazgirt’in ve İstanbul’un fethi destanlarını hep yazmak hayalini kurdu ve en büyük projelerindendi.
 
Yine kitapta Âkif’in siyasal duruşundan hiç ödün vermediğini ve hiçbir zaman dönemin olaylarını gözü kapalı izlemediğini görüyoruz. Döneminin aydınları gibi II. Abdulhamit’i eleştirmiş ama hata yaptığını anlayınca da pişmanlık duymuştur.
 
Kitaba ismini veren Âsım; Mehmet Âkif’in idealize ettiği bir isimdir. Peki ‘Âsım’ nasıl biridir şeklinde bir soru yöneltirsek, cevabımız: ‘Âsım’ dine, tarihe, medeniyete bağlı bir karaktere sahiptir şeklinde olacaktır. Bu karakter modern dünyaya açık, batının biliminden de yararlanan biridir.
 
Âkif’in üzerinde durduğu diğer bir nokta da neler yapılması gerektiğidir. Âkif şöyle diyor: “Batının bilim, sanayi ve teknolojisinden yararlanılmalıdır. Din ve ahlâk bizde vardır. Bu iki şeyin birleştirilmesi ve buluşturulması yeterlidir. Bunlardan biri marifet diğeri de fazilettir.”
 
Âkif şairdir, ediptir ve o aynı zamanda büyük bir ‘âlim’dir. Âkif dini ve Kur’an’ı iyi bilmektedir. Bakınız ne diyor: Dirilişin ve kurtuluşun sırları Kur’an’da vardır. Kur’an bu gözle okunursa ve üzerinde durulursa çıkış yolları da görülecektir. Kur’an’dan beslenmek, ondan ilham almak ise tek çıkış yoludur.
 
Şimdi kulak verelim “Kur’an’ın Şairi”ne:   
“Hani ashabi-ı ikram, ayrılalım derlerken,
Mutlaka, Süre-i vel-Asr’ı okurmuş, bu neden?
Çünkü meknun, o büyük sûrede esrar-ı felâh:
Başta iman-ı hakiki geliyor, sonra salâh,
Sonra hak, sonra sebat. İşte kuzum insanlık.
Dördü birleşti mi yoktur sana husran artık.”
 
Âkif şairdi, evet. Aynı zamanda bir İslâm düşünürüydü. Âkif o zamanki dönemde İslâm bilincinin ve düşüncesinin gelişmesi gerektiğini biliyor ve bunu da çok önemsiyordu. O dönemde yeni ve orjinal düşünceleri bulunan, çağı farklı bakış açılarıyla yorumlayan Muhammed Abduh ve Cemaleddin Afganî gibi düşünürleri örnek alıyordu. Mısır’da başlattıkları hareketi daha yaygın bir hâle getirmenin gerekliliğine inanıyor ‘faziletli insanlar’ kavramına vurgu yaparak, faziletli insanlarla yeni bir eğitimin başlatılması gerektiğine inanıyor ve bunun yolunun da nesli temizleme ve düzeltme olduğunu belirtiyordu.
 
“Mehmet Âkif’in bıraktığı miras, ortaya çıktığı döneme ışık tutması, edebî bir eserin vasıflarını taşıması ve bir ülkünün sesi olması yönleriyle çeşitli açılardan ele alınmayı hak etmektedir. Usta öykücü ve yazar Ali Haydar Haksal bu eserdeki denemelerinde, Âkif’e, bir edebiyatçıya yönelttiği bakışla bakıyor. Ama bu bakış aynı zamanda, alttan alta, Âkif’in Âsım vurgusunu belirgin kılan bir duyarlığın eşliğinde gerçekleşiyor. Böylece ortaya Âkif’ten Âsım’a doğru kurulan bir köprü çıkıyor.” (arka kapaktan)
 
Daha çok öyküleriyle tanıdığımız Ali Haydar Haksalı son dönemde yazdığı birbirinden değerli biyografi ve incelemelerle daha iyi tanımaya ve anlamaya devam ediyoruz. “Âkif Duruşlu Âsım” adını verdiği kitabı da yazarın değerli eserlerinden sadece biri. Şu günlerde 71. ölüm yıldönümü dolayısıyla andığımız Mehmet Âkif’i tanımak ve anlamak isteyenler için “Âkif Duruşlu Âsım” mutlaka okunması gereken kitaplar arasında yerini alıyor.
…
(Hazırlayan: Tarkan  Tek)